Ο Bela Tarr (Μπέλα Ταρ) ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς και ιδιότυπους δημιουργούς του παγκόσμιου κινηματογράφου, γνωστός για το αργό, υπνωτιστικό ύφος του, τα μεγάλα μονοπλάνα και τη βαθιά φιλοσοφική ματιά του πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη.

Ο Tarr γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου 1955 στο Pecs, αλλά μεγάλωσε στη Βουδαπέστη. Οι γονείς του δραστηριοποιούνταν τόσο στον χώρο του θεάτρου όσο και στον κινηματογράφο ως behind-the-scenes persons: ο πατέρας του Bela Tarr ο πρεσβύτερος σχεδίαζε σκηνικά, ενώ η μητέρα του  Mari Tarr εργαζόταν ως prompter στο θέατρο Madach για πενήντα πεντε  χρόνια. Ο αδελφός του είναι ο ζωγράφος György Tarr.

Στην ηλικία των δέκα ετών, ο Tarr κλήθηκε σε μια διαδικασία επιλογής ηθοποιών που διοργάνωσε η Ουγγρική Εθνική Τηλεόραση και τελικά κέρδισε τον ρόλο του γιου του πρωταγωνιστή σε μια τηλεοπτική δραματική μεταφορά του μυθιστορήματος του Τολστόι « Ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς ». Εκτός από έναν μικρό ρόλο στην ταινία του Μίκλος Γιάντσο «Szörnyek évadja» ( Η Εποχή των Τεράτων , 1986) και μερικές εμφανίσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα , όπως στο «Το Τραγούδι της Νύχτας του Σκύλου» (1983) του Γκάμπορ Μπόντι , ο Tarr δεν αναζήτησε άλλους ρόλους ηθοποιίας. 

Ο πατέρας του Tarr του αγόρασε μια φωτογραφική μηχανή 8 χιλιοστών για τα δέκατα τέταρτα γενέθλιά του. Στα δεκαέξι του χρόνια, ο Tarr, με φίλους του, ίδρυσε μια κινηματογραφική ομάδα  που ονομαζόταν Dziga Vertov (αναφορά στην ομάδα Dziga Vertov που σχηματίστηκε γύρω στο 1969 από πολιτικά ενεργούς κινηματογραφιστές, όπως οι Jean-Luc Godard και ο Jean-Pierre Gorin και στην οποία έδωσαν το όνομα του  Σοβιετικού σκηνοθέτη των δεκαετιών του 1920-30, Dziga Vertov). Οι ταινίες τους χαρακτηρίζονται κυρίως από μαρξιστική ιδεολογία. Έφτιαξαν μια ταινία με τίτλο « Εργαζόμενοι επισκέπτες - Guest Workers (η οποία δεν έχει διασωθεί) που αφορά μια ομάδα τσιγγάνων εργατών, που έστειλαν επιστολή στον János Kádár πρώτο γραμματέα του Σοσιαλιστικού Εργατικού κόμματος, με την οποία ζητούσαν άδεια να εγκαταλείψουν τη χώρα γιατί δεν εύρισκαν δουλειές και να πάνε στην Αυστρία. Η ταινία κέρδισε το πρώτο βραβείο σε ένα ερασιτεχνικό φεστιβάλ κινηματογράφου. Ως αποτέλεσμα αυτής της ταινίας, ανακρίθηκε από τις κομμουνιστικές αρχές. Υπέβαλε αίτηση για σπουδές φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο, αλλά απορρίφθηκε από κάθε τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα, οπότε αναζήτησε εφήμερες εργασίες (σε ναυπηγείο μετά ως θυρωρός) και συνέχισε να γυρίζει ερασιτεχνικές ταινίες.

Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, αρχικά επιδίωξε να γίνει φιλόσοφος και θεωρούσε την κινηματογραφική δημιουργία κάτι σαν χόμπι. Ωστόσο αφού η ουγγρική κυβέρνηση δεν επέτρεψε στον Tarr να φοιτήσει στο πανεπιστήμιο, οπότε αντ' αυτού επέλεξε να ασχοληθεί με την κινηματογραφική παραγωγή.Οι πρώτες του δουλειές επηρεάστηκαν έντονα από τον ιταλικό νεορεαλισμό και σκηνοθέτες όπως ο Michelangelo Antonioni και ο Robert Bresson.

Ο Béla Tarr σπάνια μιλούσε άμεσα για την προσωπική του ζωή, αλλά σε αρκετές συνεντεύξεις του έχει αφήσει σημαντικές νύξεις για τη σχέση του με τη Ágnes Hranitzky — κυρίως μέσα από το πρίσμα της συνεργασίας τους.

Η Ágnes Hranitzky  (γεννημένη στις 4rnΙουνίου 1945, στο Ντέρετσκε της Ουγγαρίας) είναι μοντέρ και σκηνοθέτης, ιδιαίτερα γνωστή για τη μακροχρόνια δημιουργική της συνεργασία με τον σύντροφό της Bela Tarr,με τον οποίο ήταν μαζί από το 1978 . Ο Tarr δεν μίλησε σχεδόν ποτέ για «γάμο» με τη συμβατική έννοια, αλλά μέσα από τα λόγια του γίνεται ξεκάθαρο ότι η σχέση του με την Ágnes Hranitzky είναι μια βαθιά δημιουργική και προσωπική σύμπραξη, που λειτουργεί σαν ενιαία καλλιτεχνική φωνή.

Ξεκίνησε κάνοντας το μονταζ για τη ταινία του Tarr "Szabadgyalog / The Outsider" (1981). Έκτοτε, έχει κάνει το μοντάζ σε όλες τις ταινίες του Tarr και για αρκετές δεκαετίες, έπαιξε κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του ιδιαίτερου οπτικού και χρονικού ύφους που συνδέεται με τις ταινίες του.

Η Ágnes Hranitzky σε αντίθεση με πολλούς μοντέρ που εργάζονται κυρίως στο post-production, συμμετείχε ενεργά σε όλη τη διαδικασία δημιουργίας της ταινίας. Δεδομένης της εκτεταμένης χρήσης μεγάλων λήψεων στις ταινίες του Tarr (για παράδειγμα, το Werckmeister Harmonies αποτελείται από 39 πλάνα), οι συντακτικές και ρυθμικές αποφάσεις ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με τη σκηνοθεσία, την κίνηση της κάμερας και την ερμηνεία. 

Οι δομικές απαιτήσεις αυτών των εκτεταμένων λήψεων απαιτούσαν την παρουσία της στο πλατό, όπου συνέβαλε σε αποφάσεις που επηρέαζαν τη συνολική χρονική και μορφική συνοχή των ταινιών.

Ξεκινώντας με τις "Werckmeister Harmonies" (2000) η Hranitzky πιστώθηκε ως συν-σκηνοθέτης στις επόμενες ταινίες του Tarr, αντανακλώντας το βάθος και τη συνέχεια της δημιουργικής της εμπλοκής στη διαμόρφωση της τελικής τους μορφής. Συν-σκηνοθέτησε επίσης την ταινία "The Man from London" (2007) και το 2011, συν-σκηνοθέτησε ξανά την ταινία "The Turin Horse" ,η οποία έκανε πρεμιέρα το 2011 στο 61ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου όπου έλαβε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής.

Ο ίδιος ο Tarr έχει περιγράψει τη δουλειά του (και με την Hranitzky) ως: «collaborative filmmaking» δηλαδή:

"δεν υπάρχει αυστηρή ιεραρχία  και κάθε βασικός συνεργάτης (και κυρίως εκείνη) είναι συν-δημιουργός". 

Η σχέση τους θεωρείται από τις πιο «συγχωνευμένες» στο ευρωπαϊκό σινεμά (ζευγάρι + δημιουργικό δίδυμο) και είναι από τις πιο σημαντικές συνεργασίες σκηνοθέτη–μοντέρ στην ιστορία του σινεμά.

Τον Ιανουάριο του 2025 ο Tarr παντρεύτηκε τη Amila Ramović Βόσνια επιμελήτρια τέχνης και μουσικολόγο (δεξιά φώτο).  

Η Ramović γνωρίστηκε  με τον Tarr το 2015, όταν εντάχθηκε στο δυναμικό της σχολής film. Factory, που είχε ιδρύσει ο σκηνοθέτης στο Σεράγεβο. 

Συνεργάστηκαν σε σημαντικά έργα του Tarr, όπως η έκθεση "Till the End of the World" στο Eye Museum του Άμστερνταμ (2017) και το project "Missing People" στη Βιέννη (2019).

Ο Tarr είχε θετή κόρη την Reka Gaborjani (κόρη της Ágnes Hranitzky και του ποιητή Lőrinc G. Szabó -"Loci") (δεύτερη από δεξιά).

Όσον αφορά τις πολιτικές του πεποιθήσεις ο Tarr δεν μπαίνει εύκολα σε "ταμπέλες" αλλά υπάρχουν  σαφείς κατευθύνσεις για να θεωρείται ως αντικαθεστωτικός (οι πρώτες του ταινίες - όπως η "Guest Workers" ασκούν κριτική στο σοσιαλιστικό καθεστώς της Ουγγαρίας), ως υπαρξιακός πεσιμιστής (δεν πιστεύει ότι κανένα σύστημα "σώζει" το κόσμο) και γενικά είναι πιο κοντά σε έναν φιλοσοφικό μηδενισμό/υπαρξισμό. Το μαρτυρούν π.χ. και δηλώσεις του σε συνεντεύξεις : "ο κόσμος δεν πάει πουθενά" "δεν υπάρχει λύση, μόνο επιβιώση".

Στα τελευταία χρόνια του λυκείου, ο Tarr έγινε αναρχικός . Μιλώντας στο Partizán , ένα αριστερό podcast, είπε ότι κατά τα τελευταία χρόνια του λυκείου, «δεν έπαιρνε καν την τσάντα του» γιατί «είχε τη Βίβλο του Μάο στην τσέπη του».

Τον Ιανουάριο του 2011, ο Tarr εντάχθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο του νεοσύστατου ιδρύματος κινηματογράφου και ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα Cine Foundation International . Σε δελτίο τύπου με ημερομηνία 24 Ιανουαρίου 2011, ο Tarr έκανε την ακόλουθη δήλωση σχετικά με τη φυλάκιση των κινηματογραφιστών Jafar Panahi και Mohammad Rasoulof :

"Η κινηματογραφία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του παγκόσμιου ανθρώπινου πολιτισμού! Μια επίθεση κατά της κινηματογραφίας βεβηλώνει τον παγκόσμιο ανθρώπινο πολιτισμό! Αυτό δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από καμία έννοια, ιδεολογία ή θρησκευτική πεποίθηση! Ο φίλος, αδελφός και αξιότιμος συνάδελφός μας, Jafar Panahi, βρίσκεται σήμερα στη φυλακή, με βάση επινοημένες και φανταστικές κατηγορίες! Ο Jafar δεν έκανε τίποτα άλλο από αυτό που είναι καθήκον όλων μας: να μιλήσουμε ειλικρινά, δίκαια για τη χώρα μας και τους αγαπημένους μας, να δείξουμε όλα όσα μας περιβάλλουν με τρυφερή ανοχή και σκληρή αυστηρότητα! Το πραγματικό έγκλημα του Jafar είναι ότι έκανε ακριβώς αυτό: με χάρη, κομψότητα και με ένα πονηρό χαμόγελο στα μάτια του! Ο Jafar μας έκανε να αγαπήσουμε τους ήρωές του, τον λαό του Ιράν. Πέτυχε να γίνουν μέλη των οικογενειών μας! ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟΝ ΧΑΣΟΥΜΕ! Αυτή είναι η κοινή μας ευθύνη, καθώς παρά τα φαινόμενα ανήκουμε μαζί".

Σε μια συνέντευξη το 2023, ο Tarr είπε «Εξακολουθώ να θεωρώ τον εαυτό μου αναρχικό». 

Ο Tarr ήταν άθεος και επικριτής του εθνικισμού . Σε μια συνέντευξη του 2016, είπε: " Ο Τραμπ είναι η ντροπή των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο κ. Όρμπαν είναι η ντροπή της Ουγγαρίας. Η Μαρίν Λεπέν είναι η ντροπή της Γαλλίας." 

Σε μια επιστολή που κρεμάστηκε κοντά στην είσοδο μιας έκθεσης υπέρ της μετανάστευσης μπροστά από το ουγγρικό κοινοβούλιο, ο Tarr έγραψε: «Έχουμε φέρει τον πλανήτη στο χείλος της καταστροφής με την απληστία μας και την απεριόριστη άγνοιά μας. Με τους φρικτούς πολέμους που διεξάγαμε με στόχο να ληστέψουμε τους ανθρώπους εκεί. [...] Τώρα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τα θύματα των πράξεών μας. Πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: ποιοι είμαστε και ποια ηθική αντιπροσωπεύουμε όταν χτίζουμε έναν φράχτη για να κρατήσουμε έξω αυτούς τους ανθρώπους;»

Τον Δεκέμβριο του 2023, μαζί με 50 άλλους σκηνοθέτες, ο Tarr υπέγραψε μια ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύτηκε στην Libération απαιτώντας κατάπαυση του πυρός και τον τερματισμό των δολοφονιών αμάχων εν μέσω της ισραηλινής εισβολής στη Λωρίδα της Γάζας το 2023 , καθώς και τη δημιουργία ενός ανθρωπιστικού διαδρόμου προς τη Γάζα για ανθρωπιστική βοήθεια και την απελευθέρωση ομήρων.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1970 ο Tarr ήταν μεταξύ των ιδρυτών ενός νεοσύστατου στούντιο, που ονομαζόταν Társulás Studio.Ήταν ένα ανεξάρτητο καλλιτεχνικό κινηματογραφικό στούντιο/κολεκτίβα στην Ουγγαρία, που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1970–80. Το Társulás δεν ήταν ένα κλασικό “studio παραγωγής” με credits όπως τα μεγάλα στούντιο και λειτουργούσε περισσότερο ως δημιουργική κοινότητα εκτός του αυστηρού κρατικού συστήματος παραγωγής,  δίνοντας χώρο σε πιο πειραματικές, πολιτικά φορτισμένες και προσωπικές ταινίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ταινία η ταινία "Kutya éji dala" (Το τραγούδι του σκύλου τη νύχτα-1983) σε σκηνοθεσία του Gabor Body μία από τις πιο εμβληματικές και πειραματικές ταινίες που βγήκαν από αυτό το στούντιο. Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι ο ίδιος ο Béla Tarr εμφανίζεται στην ταινία ως ηθοποιός. Υποδύεται έναν μικρό ρόλο αξιωματικού. Και άλλη σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι στη ταινία πρωταγωνιστεί ο János Derzsi, δηλαδή ο μετέπειτα πρωταγωνιστής του"The Turin Horse" (2011). 

Ο Tarr ήταν από τις βασικές μορφές του Társulás και συνέβαλε ενεργά στη λειτουργία του.Εκεί μπόρεσε να αναπτύξει το ιδιαίτερο στυλ του: αργούς ρυθμούς, μεγάλα μονοπλάνα, φιλοσοφικό βάθος, καθώς και να βρεί χώρο για να κινηθεί μακριά από εμπορικές πιέσεις και κρατική λογοκρισία. Η ύπαρξη του Társulás Studio ήταν καθοριστική για την εξέλιξη του Tarr ως auteur. Χωρίς αυτό το πλαίσιο, είναι πολύ πιθανό να μην είχε αναπτύξει το τόσο χαρακτηριστικό και επιδραστικό κινηματογραφικό ύφος που τον έκανε έναν από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους σκηνοθέτες.

Το 1985, οι αρχές της Ουγγαρίας αποφάσισαν να κλείσουν το Studio επικαλούμενες οικονομικούς λόγους, αν και στην πραγματικότητα η απόφαση ήταν πολιτική. Το στούντιο είχε γίνει "πολύ επικίνδυνο" και "πολύ ελεύθερο" για το καθεστώς. Oυσιαστικά έπαψε να υπάρχει με τη πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος (1989) γιατί η χρηματοδότηση έγινε πιο αγορακεντρική και τα συλλογικά πειραματικά σχήματα όπως το Társulás δεν μπορούσαν να επιβιώσουν.Σκηνοθέτες όπως ο Tarr πέρασαν σε διεθνείς συμπαραγωγές και πιο θεσμικά ή ανεξάρτητα αλλά χρηματοδοτούμενα projects.

Ο Tarr δεν μπήκε στον κινηματογράφο για “καλλιτεχνική δόξα”, αλλά: ως κοινωνική και πολιτική έκφραση και αυτό φαίνεται από το ξεκίνημά του όταν σε ηλικία 16-17 χρονών γύριζε ερασιτεχνικά ντοκυμαντέρ με θέματα, τη κοινωνική αδικία, τα προβλήματα της εργατικής τάξης και τη καθημερινή ζωή υπό το κομμουνιστικό καθεστώς. 

 Αυτές οι πρώτες δουλειές τράβηξαν την προσοχή ανθρώπων στο Balázs Béla Studio (που ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του Ούγγρου θεωρητικού του κινηματογράφου,φώτο αριστερά). 

Τα Balázs Béla Studio συνέβαλαν στη χρηματοδότηση της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας του Tarr το 1977, Családi Tűzfészek (Family Nest - Οικογενειακή Φωλιά) , την οποία άρχισε να γυρίζει σε ηλικία 22 ετών.Γύρισε την ταινία σε έξι ημέρες με μικρό προϋπολογισμό και χρησιμοποιώντας μη επαγγελματίες ηθοποιούς. 

Η ταινία, κυκλοφόρησε το 1979, ήταν πιστή στη « σχολή της Βουδαπέστης » ή στο στυλ «ντοκιμαντέρ» που ήταν δημοφιλές εκείνη την εποχή στα Balázs Béla Studio, διατηρώντας απόλυτο κοινωνικό ρεαλισμό στην οθόνη.

Αυτή ήταν η πρώτη ταινία της πρώιμης/ρεαλιστικής περιόδου του Tarr (1977-1984) στην οποία υιοθετεί έναν ωμό κοινωνικό ρεαλισμό με ντοκιμενταρίστικο ύφος και χαρακτηριστικα : χρήση μη επαγγελματιών ηθοποιών-αυτοσχέδιοι διάλογοι- θέματα φτώχειας, οικογενειακών εντάσεων,κοινωνικής καταπίεσης.

Ταινίες πολιτικά φορτισμένες για την καθημερινότητα της εργατικής τάξης στην Ουγγαρία. 

Ταινίες αυτής της περιόδου :

Παρόλο που το έργο του αναγνωρίστηκε παγκοσμίως, η σχέση του με τα μεγάλα βραβεία (όπως τα Όσκαρ) ήταν περιορισμένη,καθώς το σινεμά του παρέμεινε αυστηρά καλλιτεχνικό. Δεν ήταν "βραβευμένος με την εμπορική έννοια" (όπως οι Hollywood δημιουργοί) αλλά ήταν τεράστια μορφή για κριτικούς και cinephiles .Οι ταινίες του προβάλλονταν σε φεστιβάλ,αποκτούσαν cult status και επηρέαζαν άλλους σκηνοθέτες. 

Θα αναφέρουμε ξεχωριστά κάθε ταινία του με τις διακρίσεις της και στο τέλος την παγκόσμια αναγνώρισή του.

2003 : Βραβείο "France Culture". Είναι ένα τιμητικό βραβείο που δίνεται από τον ομώνυμο γαλλικό ραδιοφωνικό σταθμό κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ των Καννών. Ο Tarr τιμήθηκε με αυτό ως αναγνώριση της μοναδικής σκηνοθετικής του γλώσσας.

2005 : Βραβείο "Andrej Wajda Freedom Award" από το American Cinema Foundation.

2011 : Βραβείο "Lifetime Achievement Award" από το Yerevan Film Festival.

2011 : Βραβείο "Lifetime Achievement Award" από το Reykjavik Film Festival.

2012 : Ειδικό Βραβείο BIAFF (Batumi-Γεωργία- International Art-House Film Festival) για το συνολικό του έργο.

2013 : Του απονεμήθηκε η Τιμητική Καρδιά του Σεράγεβο (Honorary Heart of Sarajevo) για την εξαιρετική προσφορά του στον κινηματογράφο και για την ίδρυση της κινηματογραφικής σχολής film. Factory στην πόλη αυτή.

2016 : Διορίστηκε Επίτιμος Καθηγητής στην Ακαδημία Κινηματογράφου του Πεκίνου.

2017 : Απονομή  Τιμητικού Μεταλλίου και διορισμός ως  Επίτιμος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Wuhan.

2017 : Bραβείο για το συνολικό του έργο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Σαρδηνίας.

2020 : Του απονεμήθηκε το Βραβείο "Η Πατρίδα μου " (Hazam-dij στα Ουγγρικά).Το βραβείο απονέμεται σε επτά άτομα κάθε χρόνο, βάσει της σύστασης ενός επταμελούς διοικητικού συμβουλίου, στις 16 Νοεμβρίου, την ημέρα που ανακηρύχθηκε η πρώτη δημοκρατία στην ιστορία της Ουγγαρίας.

2022 : Βραβείο "Lifetime Achievement Award" από το Kerala Film Festival.

2022 : Βραβείο στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Καΐρου (CIFF) "Lifetime Achievement Award". Το CIFF είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο πολυσύχναστα φεστιβάλ στον αραβικό κόσμο και την Αφρική. Η Διεθνής Ομοσπονδία Ενώσεων Παραγωγών Κινηματογράφου (FIAPF) στο Παρίσι το έχει πιστοποιήσει ως φεστιβάλ κατηγορίας «Α», καθιστώντας το το μοναδικό στην αραβική και αφρικανική περιοχή που περιλαμβάνεται στη λίστα.

2023 : Τιμήθηκε με το Βραβείο "Honorary Award of the Academy President and Board" (Τιμητικό Βραβείο του Προέδρου και του Διοικητικού Συμβουλίου της Ακαδημίας) στα Ευρωπαϊκά Βραβεία Κινηματογράφου (EFA).

2023 : Αναγορεύτηκε Επίτιμος Διδάκτωρ (Doctor Honoris Causa) από την Ακαδημία Παραστατικών Τεχνών της Πράγας (AMU), κατόπιν πρότασης της περίφημης σχολής κινηματογράφου FAMU.

2024 :  Βραβείο "Lifetime Achievement Award" από το Tokyo International Film Festival (TIFF).